Artykuł przeznaczony jest dla żeglarzy, którzy chcą samemu zbudować płozy wkładkowe. Przez kilka ostatnich sezonów wprowadzono wiele innowacji w zakresie zasad budowy, montażu oraz konstrukcji płóz wkładkowych, aby mogły szybko jeździć w każdych warunkach lodowych i wietrznych. Zaprezentowana w artykule konstrukcja nie jest jedynym i najlepszym rozwiązaniem, jednakże jest łatwa w budowie, a jej zastosowanie daje dobre rezultaty

Omawiana konstrukcja dotyczy płozy o długości 91,4 cm i grubości ostrza 6,4 mm. Zmiany proporcji oraz poszczególnych wymiarów w celu budowy cieńszych lub/i krótszych płóz są wiadome.

 

 

Do budowy tego typu płóz dostępnych jest wiele materiałów. W artykule tym niebędą udzielane żadne rekomendacje dla konkretnego surowca do wykonania ostrza. Informacje te były prezentowane w poszczególnych biuletynach w ramach rozbudowanych dysput na ten temat.

 

 

Żeby wyznaczyć, jaki kształt ma mieć ostrze, wykonaj w skali 1:1 rysunek całej płozy (patrz ryc. 1). Na początek dobrze jest wykorzystać profile wejścia i końcówki ostrza (płozy), jakie stosuje Bill Sarns w swoich płozach (bull-nose runner przyp. tłum.).

 

 

Preferowany przeze mnie kształt korpusu płozy zakłada obniżenie jego wysokości od przedniej krawędzi okucia bocznego do przodu płozy o ok. 25,4 mm oraz od tylnej krawędzi okucia do końca płozy o ok. 50,8 mm. Należy również pamiętać o promieniu zaokrąglenia przodu płozy - minimum   r = 16 mm (patrz ryc.2). Kiedy narysujesz całkowity kształt płozy, dodaj do rysunku dwie równoległe do dolnej krawędzi korpusu linie. Jedną poniżej w odległości 38,1 mm od krawędzi oraz drugą, w odległości równej szerokości materiału na ostrze (50,8 – 76,2 mm). Uzyskany rysunek pokazuje zarys stalowego ostrza oraz drewnianego korpusu. Kształtowanie ostrza musi dokonać się na tym etapie, ponieważ po jego utwardzeniu będzie to niezwykle trudne.

 

Wykorzystując powstały rysunek jako szablon, wytnij i ukształtuj ostrze tak, żeby pasowało do oczekiwanego kształtu korpusu płozy. Wywierć w przygotowanym ostrzu 6 otworów Ø6, 12,7 mm powyżej dolnej krawędzi korpusu w celu umieszczenia śrub wzmacniających (patrz ryc.1). Naostrz dolną krawędź ostrza na 90°. Ostrze jest teraz gotowe do utwardzenia, hartowania.

 

 
Obróbka końcowa ostrza
 

 
Stal, która jest obrobiona na właściwą, żądaną grubość powinna zostać poddana obróbce cieplnej w kontrolowanym środowisku w taki sposób, żeby na powierzchni nie powstały żadne ubytki (pęknięcia, wżery, ukruszenia materiału). Jeżeli na powierzchni stali w procesie utwardzania, hartowania powstaną ubytki, można je usunąć poprzez zmniejszenie grubości stali, czyli zeszlifowanie. Końcowa obróbka pozwoli usunąć nierówności.

 
Ostrze nie musi być utwardzone na całej powierzchni. Wystarczy obszar, który w przyszłości będzie miał kontakt z lodem. Można tu mówić o utwardzeniu miejscowym. Rozwiązanie takie pozwala na ewentualne późniejsze wiercenie otworów oraz modyfikacje kształtu ostrza na nieutwardzonych obszarach. Jednakże, większość rodzajów obróbki cieplnej powoduje utwardzenie całego ostrza, pamiętaj zatem, aby całkowitą obróbkę ostrza – stali zakończyć przed utwardzeniem.

 

 

 
Drewno wykorzystywane do budowy drewnianych korpusów płóz wkładkowych musi posiadać kilka istotnych właściwości. Drewno musi być na tyle twarde, żeby wytrzymać tarcie i siły, jakie powstają w miejscu, gdzie zamontowane jest okucie – w innym przypadku w miejscu tym płoza będzie się „wyrabiać”, co powodować będzie niepożądany luz. Do klejenia poszczególnych elementów płozy wykorzystuje się żywice epoksydowe, zatem materiał wykorzystywany do budowy musi tworzyć wraz z żywicami trwałą strukturę. Ponadto drewno na płozy powinno być odporne na zgniatanie oraz nie powinno pękać. Jeżeli masz dostęp do tabeli charakteryzujących różne gatunki drewna, szukaj surowca, który ma wysoki wskaźnik odporności na tzw. zgniot statyczny. Jesion oraz klon to dobry wybór. Zagadnienie możliwości klejenia poszczególnych gatunków drewna to temat bardziej skomplikowany. Dwa gatunki drewna, które się trudno skleja to dąb oraz tek, jednakże jestem pewien, że są też
inne.
 

Korpus może być wykonany z jednego kawałka drewna lub sklejony z kilku listew. Korpus sklejany ma mniejsze szanse na ewentualne wypaczenie.

 

Rozpocznij od przygotowania na każdą z płóz kawałka odpowiedniego drewna o długości 914 mm, szerokości 89 mm oraz grubości 22,5 mm. Wytnij w węższej krawędzi wpust, w którym później osadzone zostanie ostrze. Szerokość oraz głębokość wpustu są uzależnione od wymiarów ostrza, które zamierzasz użyć. Najlepszym narzędziem do wykonania – wycięcia wpustu jest stołowa piła tarczowa. Do uzyskania ostatecznego wymiaru szczeliny doprowadź stosując metodę prób i błędów. Zacznij od sporządzenia wcięć wstępnych – uzyskany otwór stopniowo pogłębiaj lub/i poszerzaj.

 

Kolejnym etapem będzie dobranie odpowiedniej ilości warstw tkaniny z włókna szklanego o właściwej gramaturze. Wykorzystując tkaniny o różnych grubościach lub tkaniny o jednej grubości, ale złożonej kilkukrotnie, owiń górną („tępą” ) krawędź ostrza i wsuń w uprzednio przygotowaną szczelinę w korpusie. Powinieneś użyć przynajmniej trzech warstw tkaniny. Ostrze wraz z tkaniną powinno wsunąć się w
korpus bez większego oporu. Nie powinieneś wkładać w to zbyt wiele siły, w przeciwnym razie powstaną niepożądane naprężenia korpusu, które w przyszłości mogą powodować jego pękanie.

 

Następnym krokiem przed wklejeniem ostrza będzie wywiercenie w korpusie otworów śrub wzmacniających. W tym celu wykorzystaj ostrze (z uprzednio wywierconymi otworami) jako szablon i oznacz na korpusie punkty wywiercenia otworów. Wywierć je w odpowiednich miejscach wiertłem Ø6.

 

Wykorzystując sporządzony wcześniej rysunek płozy w skali 1:1, przytnij korpus tak, jak chcesz, żeby wyglądała twoja płoza. Na koniec złóż próbnie korpus z ostrzem, dopasuj śruby. Jeśli wszystko jest w porządku, przystąp do finałowego montażu.

 

 

Jeżeli szczelina (wpust) w korpusie ma odpowiednią szerokość, to ostrze w trakcie wklejania powinno automatycznie ustawić się w osi symetrii korpusu. Jeżeli ostrze luźno porusza się w korpusie, zastanów się czy nie powinieneś dołożyćdodatkowej warstwy tkaniny.
 
Przymocuj ściskami korpus do blatu, tak żeby wpust był skierowany do góry. Następnie przygotuj miejsce, gdzie będziesz nasączał włókno szklane. W tym celu wystarczy poziomy blat pokryty folią (doskonale nadają się do tego worki na śmieci). Przygotuj dla każdej z płóz kawałki tkaniny o długości przynajmniej 95 cm i szerokości 13 cm.
 
Pokryj warstwą żywicy wnętrze szczeliny. Przesącz tkaninę na blacie zabezpieczonym folią, dodaj następną warstwę (jeżeli zamierzasz użyć więcej niż jedną) oraz ewentualnie następne. Pomaluj ostrze żywica w miejscu, gdzie będzie wklejone w ostrze. Wcześniej miejsce to powinieneś przeszlifować papierem o grubości ziarna 80.
 
Połóż centralnie na szczelinie wszystkie warstwy tkaniny, następnie wciśnij ostrze (wraz z tkaniną) do samego końca wpustu. W miarę wsuwania „wkładki” do korpusu, nadmiar żywicy powinien być wyciskany. Wypływający nadmiar żywicy gwarantuje, że połączenie, spoina będzie całkowicie wypełniona. Nie będą występować bąble powietrza, które osłabiają złącze. Upewnij się, że ostrze tkwi dokładnie w osi korpusu, jeśli tak – pozostaw płozę w pozycji „ostrzem do góry”, aż do zastygnięcia.

 

 

 

 

Wyszlifuj korpus tak, żeby osiągnął oczekiwany przez ciebie kształt. Wszystkie krawędzie korpusu za wyjątkiem dolnej powinieneś zaokrąglić. Korpus powinien zostać wzmocniony poprzez położenie kilku warstw włókna szklanego lub węglowego na boczne powierzchnie. Jeżeli zaokrągliłeś górne krawędzie korpusu, możesz zrezygnować z laminowania dwóch stron osobno. W takim przypadku połóż od góry jeden płat włókna, o odpowiednio większych wymiarach, w taki sposób, żeby pokrył obie strony korpusu. Laminuj każdą z warstw osobno. Uważnie pokrywaj żywicą zaschnięte warstwy wcześniejsze oraz nowy fragment tkaniny. Pozwól każdej z warstw całkowicie wyschnąć. Przed położeniem kolejnej warstwy delikatnie przeszlifuj poprzednią, żeby zlikwidować nierówności, bąble itp. Po położeniu każdej z warstw dokonuj pomiaru grubości korpusu. Jeżeli korpus jest zbyt cienki – dodawaj kolejne warstwy. Żeby korpus uzyskał dodatkową sztywność warto położyć kilka warstw włókna węglowego, nie jest to jednak niezbędne.

 

W odległości 381 mm od końca płozy oraz 25,4 mm od górnej krawędzi korpusu wywierć otwór Ø10. W tym miejscu płoza będzie mocowana do okucia bocznego płozownicy. Otwór zabezpiecz poprzez obsadzenie teflonowej tulei (otwór powinien być w tym celu nieco większy) lub pomaluj żywicą. W przypadku tego ostatniego rozwiązania – pozostaw do wyschnięcia, a następnie ponownie przewierć wiertłem „dziesiątką”.

 

Przeszlifuj korpus papierem 80 i pomaluj żywicą – będzie to warstwa finalna. Wielu bojerowców mocuje do swych płóz usztywniacze. Istnieje kilka rozwiązań na usztywnianie płóz. Można je wykonać z aluminiowych lub duraluminiowych kątowników i przymocować śrubami do płozy. Należy pamiętać, aby przykręcić je bardzo mocno, w innym wypadku nie będą spełniać swej funkcji. Innym rozwiązaniem jest przyklejenie drewnianych „skrzydeł”, które pokrywa się włóknem węglowym. Usztywnienie płóz pozwala im jechać szybciej, ponieważ redukuje się gięcie (odkształcanie) płozy w czasie jazdy. Zastosowanie usztywnień zwiększa również wytrzymałość płozy.

 

W tym momencie płoza jest właściwie gotowa, trzeba ją tylko naostrzyć. W artykule Henry’ego Bosset’a (Terms Involved in Understanding Runner Design, grudzień 1987, przyp. Tłum.) znajduje się opis formowania łuku ostrza płozy. Powierzchnia korpusu uzyskana poprzez malowanie żywicą zapewni płozie trwałość na kilka lat. Warto jednak zastanowić się nad pomalowaniem płozy odpowiednim lakierem zabezpieczającym.

 

Wielu bojerowców natrafiło na problem pękających korpusów (przeważnie w miejscu, gdzie w korpusie znajduje się górna krawędź ostrza). Zastosowanie śrub wzmacniających oraz kilku zewnętrznych warstw włókna szklanego lub/i węglowego zapewnia odpowiednią wytrzymałość korpusu. Sam posiadam kilka kompletów płóz, na których dużo żegluję od kilku sezonów, a które wykonane są zgodnie z opisem zawartym w tym artykule. Jak dotąd nie miałem z nimi żadnych kłopotów. W moich stronach wielu żeglarzy używa płóz zbudowanych w taki sposób, jak opisany. Nie słyszałem o żadnych poważniejszych awariach.

 

Wiele osób, które samodzielnie zbudowały sobie płozy wkładkowe, było zaskoczonych, jak łatwo je zrobić. Mam nadzieję, że ten artykuł będzie źródłem użytecznych informacji oraz stanowić będzie inspirację do rozpoczęcia budowy.

Artykuł pochodzi ze strony Stowarzyszenie Flota Polska DN www.bojery.pl